Xitoylik olimlar ming yil xizmat qiladigan yadroviy batareya yaratdi

Xitoylik olimlar energetika sohasida ulkan burilish yasashi kutilayotgan, uglerod-14 izotopi asosida ishlaydigan yangi avlod ixcham yadroviy batareyasini jamoatchilikka taqdim etdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Ushbu qurilma bir necha ming yillik xizmat muddatiga ega bo‘lib, uzoq vaqt davomida texnik xizmat ko‘rsatish imkonsiz bo‘lgan sohalarda inqilobiy o‘zgarishlarga sabab bo‘lishi mumkin. Shimoli-g‘arbiy pedagogika universiteti tadqiqotchilari Gansu Zhulong Technology kompaniyasi bilan hamkorlikda ishlab chiqqan ushbu tizim Qianjiyuan Tianshu deb nomlandi.

Yangi ishlanma jamoaning avvalgi loyihalariga qaraganda ancha quvvatli, ixcham va to‘liq Xitoyning o‘z texnologik bazasida yaratilgani bilan ajralib turadi. Batareyaning ishlash asosi radioaktiv uglerod-14 izotopi va kremniy karbidi yarim o‘tkazgichiga tayanadi.

Ananaviy radioizotop generatorlaridan farqli o‘laroq, bu texnologiya issiqlikni elektrga aylantirib o‘tirmaydi. Buning o‘rniga beta-nurlanish energiyasi to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr tokiga transformatsiya qilinadi.

Ishlab chiquvchilar bu jarayonni quyosh panellariga qiyoslashmoqda, faqat bu yerda yorug‘lik fotonlari o‘rniga uglerod-14 parchalanishidan hosil bo‘lgan elektronlar yarim o‘tkazgich qatlamida o‘zgarmas tok hosil qiladi. Qurilmaning texnik ko‘rsatkichlari uning o‘ziga xosligini tasdiqlaydi.

Batareyaning hajmi bor-yo‘g‘i o‘n olti butun o‘ndan sakkiz kub santimetrni tashkil etadi. U ikki butun yuzdan olti volt kuchlanish va tegishli tok kuchi bilan ta’minlab, maksimal bir butun yuzdan o‘n uch mikrovatt quvvat beradi.

Garchi bu ko‘rsatkich smartfonlarni quvvatlantirish uchun yetarli bo‘lmasa-da, u o‘nlab yillar davomida uzluksiz ishlashi kerak bo‘lgan maxsus datchiklar uchun ayni muddaodir. Uglerod-14 izotopining yarim parchalanish davri taxminan besh ming yetti yuz o‘ttiz yilni tashkil etadi.

Bu degani, bunday energiya manbalari bir necha asrlar davomida barqaror ishlash salohiyatiga ega. Olimlar ushbu texnologiyani kosmik apparatlar, sun’iy yo‘ldoshlar, avtonom datchiklar va ilmiy tadqiqot uskunalarida qo‘llashni rejalashtirmoqda.

Shuningdek, kardiostimulyator kabi tibbiy implantlar, sanoat monitoring tizimlari va xizmat ko‘rsatish imkoni bo‘lmagan olis hududlardagi qurilmalar uchun ham bu juda qo‘l keladi. Radioizotop energiya manbalari koinotni o‘rganishda yangilik emas.

Masalan, NASA o‘zining Voyager apparatlari va Curiosity marshodida shunga o‘xshash tizimlardan foydalangan. Shuningdek, Xitoyning oy missiyalarida ham yadroviy batareyalar qo‘llanilgan.

Biroq, yangi loyiha o‘zining o‘ta ixchamligi va kichik elektronika uchun mo‘ljallangani bilan ushbu texnologiyani ommalashtirishda yangi sahifa ochmoqda. Mutaxassislarning fikricha, bunday batareyalar kelajakda inson aralashuvisiz ishlaydigan aqlli tizimlar va uzoq muddatli ilmiy missiyalar uchun asosiy quvvat manbaiga aylanishi mumkin.

Bu esa energetika mustaqilligini ta’minlashda muhim qadamdir.