O'zbekistonda ko'chmas mulk uchun soliq bazasi bozor narxida belgilanadi
O'zbekistonda ko'chmas mulk va ayrim turdagi tovarlar bo'yicha soliq bazasini aniqlash tizimi tubdan yangilanmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mazkur o'zgarishlardan ko'zlangan asosiy maqsad iqtisodiyotda naqdsiz hisob-kitoblar ko'lamini kengaytirish, yashirin iqtisodiy faoliyat ulushini sezilarli darajada kamaytirish hamda bozordagi narxlarning sun'iy ravishda pasaytirilishi yoki oshirilishining oldini olishdan iboratdir. Prezident tomonidan imzolangan farmonga muvofiq, ko'chmas mulk va qurilish materiallari bo'yicha soliq bazasini bozor qiymatidan kelib chiqib belgilash ko'zda tutilgan.
Shu munosabat bilan, Vazirlar Mahkamasi soliq bazasini ayrim tovarlarning bozor narxi asosida aniqlash tartibi to'g'risidagi nizomni tasdiqladi. Ushbu hujjat Soliq kodeksi talablariga muvofiq ravishda ko'chmas mulk obyektlari va yog'och mahsulotlari bo'yicha soliq majburiyatlarini hisoblashning aniq mexanizmlarini belgilab beradi.
Yangi tartibga ko'ra, agar soliq to'lovchilar tomonidan taqdim etilgan hujjatlarda ko'rsatilgan narx bozor qiymatidan yigirma foizdan ortiq farq qilsa, soliq organlari soliq bazasini qayta hisoblash huquqiga ega bo'ladi. Bu degani, shartnomadagi narx real bozor bahosidan keskin farq qilgan hollarda, soliqlar haqiqiy qiymatdan kelib chiqib undiriladi.
Soliq organlari bozor narxini aniqlashda taqqoslanadigan narxlar usulidan foydalanadi. Ko'chmas mulkning bozor qiymati esa ushbu sohada maxsus vakolatga ega bo'lgan davlat organi tomonidan ommaviy baholash asosida belgilanadi.
Bozor narxlarini aniqlash jarayonida soliq xizmati xodimlari turli ishonchli axborot manbalariga tayanadi. Bular qatoriga notarial harakatlarning yagona elektron tizimi, onlayn auksionlar, davlat xaridlari platformalari hamda sotuvchilarning rasmiy narxnomalari kiradi.
Yog'och mahsulotlari bo'yicha esa birja savdolarida shakllangan o'xshash tovarlarning narxlari asos qilib olinadi. Misol tariqasida ko'radigan bo'lsak, Toshkent shahrida joylashgan yangi xonadon hujjatlarda bozor bahosidan bir necha barobar arzon ko'rsatilgan bo'lsa, soliq idoralari ushbu holatni o'rganib chiqadi.
Agar rasmiy narx va bozor narxi o'rtasidagi tafovut belgilangan me'yordan oshib ketsa, soliq bazasi shartnomadagi summadan emas, balki aniqlangan haqiqiy bozor qiymatidan kelib chiqib hisoblanadi. Natijada tadbirkorlik subyektlari qo'shimcha qiymat solig'i va foyda solig'ini to'liq hajmda to'lashga majbur bo'ladi.
Bunday yondashuv bozorda halol raqobat muhitini shakllantirishga va davlat byudjetiga tushumlarning barqarorligini ta'minlashga xizmat qiladi.
