Tramp Grenlandiyani sotib olish rejasidan voz kechmagan
AQSh sobiq prezidenti Donald Tramp Grenlandiyani sotib olish g‘oyasidan voz kechmagan edi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
U bu niyatini mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash, shuningdek, Rossiya va Xitoy ta’sirini cheklash maqsadlari bilan izohlagan. Dunyodagi eng katta orolni sotib olish masalasi qizg‘in muhokamalarga sabab bo‘lgan edi.
Vashington bu borada nafaqat siyosiy bosim ko‘rsatishga, balki ulkan moliyaviy takliflar bilan Daniya va Grenlandiya xalqini o‘z pozitsiyasiga ko‘ndirishga urinayotgan edi. Grenlandiyaning narxi haqida turli taxminlar mavjud.
Tarixiy jihatdan qaraganda, AQSh 1803 yilda Luizianani 15 million dollarga, 1867 yilda Alyaskani esa 7,2 million dollarga sotib olgan edi. Bugungi kunda esa Grenlandiya uchun 700 milliard dollardan 4,4 trillion dollargacha mablag‘ kerak bo‘lishi mumkinligi aytilmoqda.
Orolning tabiiy resurslari, jumladan, foydali qazilmalar va energiya manbalari, uning qiymatini juda yuqori darajaga olib chiqmoqda. Moliyaviy jihatdan AQSh uchun Grenlandiyani sotib olish unchalik katta muammo emas.
Mamlakatning yillik mudofaa byudjeti 850 milliard dollarni, yalpi ichki mahsuloti esa 31 trillion dollarni tashkil etadi. Ammo masalaning huquqiy va siyosiy tomonlari ancha murakkab.
Grenlandiya Daniya tarkibidagi avtonom hudud bo‘lib, uning aholisi roziligisiz bunday bitim amalga oshirilishi mumkin emas. Mahalliy aholi orasida esa AQSh tarkibiga qo‘shilish masalasida katta qarshilik mavjud.
Ular mustaqil davlat bo‘lishni afzal ko‘rishmoqda. Grenlandiya AQSh uchun strategik jihatdan juda muhim.
Orol zamonaviy texnologiyalar va ekologik toza energetika uchun zarur bo‘lgan resurslarga boy. Bu yerda grafit, nikel, oltin, mis, temir rudasi va nodir yer elementlari kabi ko‘plab minerallar mavjud.
Biroq, o‘ta sovuq iqlim sharoiti va infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi bu resurslardan foydalanishni qiyinlashtiradi. Trampning Grenlandiyani sotib olish g‘oyasi nafaqat hududni kengaytirish, balki kelajakdagi texnologiyalar ustidan nazorat o‘rnatishga qaratilgan edi.
Ammo XXI asrda hududlarni sotib olish amaliyoti xalqaro hamjamiyat tomonidan mustamlakachilik sifatida qabul qilinishi mumkin. Shu sababli, bu masala nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy va axloqiy jihatdan ham murakkab bo‘lib qolmoqda.
Daniya va Grenlandiya xalqi bu kabi takliflarni qabul qilishi ehtimoli juda past.
