Kundalik moliyaviy odatlar insonning kelajakdagi farovonligiga qanday ta’sir qiladi

Nail Terengulov, AVO bank ma’lumotlar tahlilchisi hamda soha eksperti sifatida kundalik moliyaviy odatlarning inson hayotiga ta’siri haqida o‘z mulohazalarini bayon etadi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Har kuni qabul qilinadigan kichik iqtisodiy qarorlar uzoq muddatli farovonlikka bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Rejasiz amalga oshirilgan xarajatlar, noto‘g‘ri kredit tanlovi yoki jamg‘arma qilish odatining yo‘qligi vaqt o‘tishi bilan jiddiy muammolarga sabab bo‘lishi mumkin.

Quyida eng ko‘p uchraydigan moliyaviy xatolar va ularni kamaytirish yo‘llari haqida batafsil so‘z yuritamiz. Moliyaviy xatolar nima uchun qimmatga tushishini tushunish muhimdir.

Mayda xaridlar alohida qaralganda sezilmasligi mumkin, ammo ular oy yoki yil davomida jamlansa, juda katta summaga aylanadi. Vaholanki, bu mablag‘lar uy-joy sotib olish, sifatli ta’lim olish, sog‘liqni saqlash yoki keksalik gashtini surish uchun jamg‘arilishi mumkin edi.

Tizimli xatolar insonni surunkali qarz majburiyatlari girdobiga tortadi. Bunda ortiqcha kredit yuki yuzaga kelib, natijada majburiyatlarni bajarish imkoni qolmaydi.

Bu holat fuqarolarning kredit tarixini yomonlashtirish bilan birga, ularning ruhiy xotirjamligiga ham jiddiy putur yetkazadi. Bugungi kunda moliyaviy savodxonlik har bir inson uchun suv va havodek zarur.

Kreditlar, omonatlar, bank kartalari, mobil ilovalar va turli to‘lov vositalari kundalik hayotimizning ajralmas qismiga aylangan. Moliyaviy bilimga ega bo‘lish daromadni to‘g‘ri taqsimlash, bank shartnomalarini chuqur tushunish, firibgarlik tuzoqlaridan himoyalanish va kutilmagan iqtisodiy inqirozlarga tayyor turishga yordam beradi.

Shaxsiy moliyaviy rejaning yo‘qligi esa ko‘p hollarda muvaffaqiyatsizlikka olib keladi. Aniq maqsadlarsiz pul yig‘ish g‘oyat qiyin vazifadir.

Inson o‘zi uchun qisqa, o‘rta va uzoq muddatli maqsadlarni belgilab olishi shart. Bunga yangi maishiy texnika xarid qilish, farzandlar ta’limi, uy-joy qurish, shaxsiy biznesni yo‘lga qo‘yish yoki pensiya davrini ta’minlash kiradi.

Agar aniq maqsad bo‘lmasa, qo‘ldagi mablag‘ odatda mayda va keraksiz xarajatlarga sarflanib ketadi. Uzoq muddatli rejaning yo‘qligi kutilmagan kasallik, ishni yo‘qotish yoki yirik xarajatlar yuzaga kelganda odamlarni og‘ir shartlardagi qarzlarni olishga majbur qiladi.

O‘zbekiston moliya bozoridagi inflyatsiya darajasini hisobga olsak, pulni rejasiz saqlash ham xavflidir, chunki vaqt o‘tishi bilan uning xarid qobiliyati pasayib boradi. Ko‘pchilikda daromad yetarli bo‘lsa-da, oy oxiriga borib mablag‘ yetishmovchiligi kuzatiladi.

Buning asosiy sababi shaxsiy budjet hisobining yuritilmasligidir. Daromadlar, majburiy to‘lovlar va kundalik xarajatlar oldindan hisoblanmasa, pul qayerga sarflanayotganini aniqlash imkonsiz bo‘ladi.

Daromad va xarajatlar hisobini yuritish uchun zamonaviy mobil ilovalar, elektron jadvallar yoki oddiy daftardan foydalanish mumkin. Har bir tushum va chiqimni muntazam qayd etib borish lozim.

Xalqaro amaliyotda ommabop bo‘lgan qoidaga ko‘ra, daromadning ellik foizini majburiy ehtiyojlarga, o‘ttiz foizini istaklarga va yigirma foizini jamg‘armaga yo‘naltirish maqsadga muvofiqdir. Birinchi navbatda oziq-ovqat, transport va kommunal to‘lovlar kabi asosiy xarajatlar toifasini tahlil qilish iqtisodiy barqarorlikning kalitidir.