G‘azo mintaqasidagi urush oqibatida bolalar nutq qobiliyatini yo‘qotmoqda
G‘azo mintaqasida davom etayotgan qurolli to‘qnashuvlar nafaqat shahar infratuzilmasini, balki u yerda yashayotgan begunoh bolalarning ruhiy olamini ham butunlay izdan chiqarmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, urushning dahshatli oqibatlari natijasida hududdagi ko‘plab bolalar gapirish qobiliyatini yo‘qotmoqda. Bu borada Al-Jazira nashri e’lon qilgan xabarlar mintaqadagi gumanitar inqirozning yana bir ayanchli qirrasini ochib berdi.
Mutaxassislar bunday og‘ir holatlarning soni kundan-kun ortib borayotganidan jiddiy xavotir bildirmoqda. Misol tariqasida besh yoshli Jad Zohudning taqdirini keltirish mumkin.
U o‘z uyi yaqinida sodir bo‘lgan kuchli portlashdan so‘ng to‘satdan so‘zlashdan to‘xtagan. Shifokorlarning tushuntirishicha, bolalarda nutqning yo‘qolishi ikki xil omil bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Birinchi holatda bu bevosita jismoniy jarohatlar, ya’ni bosh miya shikastlanishi yoki portlash to‘lqinining ta’siri natijasidir. Ikkinchi va eng ko‘p uchrayotgan holat esa og‘ir ruhiy zarba bilan bog‘liq.
Ya’ni, bola tashqi tomondan hech qanday jarohat olmagan bo‘lsa-da, ko‘rgan dahshatlari tufayli ichki sukunatga g‘arq bo‘ladi. Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik qiluvchi psixoterapevt Katrin Brubakk ushbu holatni sukutdagi og‘riq deb ataydi.
Uning fikricha, bola o‘z hayotiga nisbatan o‘ta yuqori xavfni his qilganida, organizm o‘zini himoya qilish maqsadida muzlash holatiga o‘tadi. Natijada asab tizimi nutq funksiyasini vaqtincha to‘sib qo‘yadi.
G‘azo shahridagi shifokorlar, jumladan, mutaxassis Muso al-Xorti ham bolalarda selektiv mutizm kabi kasalliklar ko‘payayotganini tasdiqlamoqda. Bu holat kuchli stress oqibatida ovoz bog‘lamlarining ishlamay qolishi bilan izohlanadi.
To‘rt yoshli Lusin Tambura ham shunday qurbonlardan biridir. U havo hujumi paytida balandlikdan yiqilib, ham jismoniy, ham nutqiy muammolarga duch kelgan.
Hozirda uning ahvoli biroz yaxshilangan bo‘lsa-da, to‘liq nutq qobiliyati hali tiklangani yo‘q. Mutaxassislarning ogohlantirishicha, uzoq davom etadigan stress miyani doimiy xavf rejimida ushlab turadi.
Bu esa bolaning kelajakda rivojlanishi, his-tuyg‘ularini ifodalashi va bilim olish qobiliyatiga o‘ta salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Garchi bunday bolalarni davolash imkoni mavjud bo‘lsa-da, bu jarayon juda uzoq vaqt va sabr-toqatni talab qiladi.
Psixologlar turli o‘yinlar va maxsus mashqlar orqali bolalarni muloqotga qaytarishga urinmoqda. Biroq eng asosiy shart — xavfsiz muhitning mavjudligidir.
Afsuski, bugungi kunda G‘azoda bunday xavfsiz sharoitni yaratishning deyarli imkoni bo‘lmayapti, bu esa bolalar salomatligini tiklash yo‘lidagi eng katta to‘siq bo‘lib qolmoqda.
