O'zbekistonda aholining uy-joy sotib olish imkoniyati sezilarli yaxshilandi
O‘zbekistonda 2025-yil davomida moliyaviy sharoitlar nisbatan yengillashdi, bank tizimi esa yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xavflarni bartaraf etish uchun yetarli zaxirani saqlab qoldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Markaziy bank tomonidan tayyorlangan tahliliy sharhga ko‘ra, aholining uy-joy sotib olish imkoniyati sezilarli darajada yaxshilangan va ko‘chmas mulk bilan bog‘liq bitimlar soni ko‘paygan. Biroq mikroqarzlar sifati hamda fuqarolarning ushbu yo‘nalishdagi qarz yuki asosiy xavflardan biri bo‘lib qolmoqda.
Bank tizimidagi asosiy ko‘rsatkichlar ijobiy tomonga o‘zgardi. 2026-yilning 1-yanvar holatiga ko‘ra, mamlakatimizda yalpi ichki mahsulot o‘sishi 7,7 foizni, inflyatsiya darajasi esa 7,3 foizni tashkil etgan.
Tizimdagi muammoli kreditlar ulushi 3 foizgacha kamaydi. Kapital monandligi koeffitsiyenti 18,3 foizga, likvidlikni qoplash me’yori esa 208 foizga yetdi.
Markaziy bank tahlillariga ko‘ra, banklar daromadliligining oshishi, omonatlar hajmining ko‘payishi va iqtisodiyotda dollarlashuv darajasining pasayishi moliyaviy barqarorlikni yanada mustahkamlagan. Uy-joy narxlari milliy valyutada arzonlashgani kuzatildi.
2025-yilda ko‘chmas mulk narxlari asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlarga yaqinlashdi. So‘mda hisoblangan uy-joy narxlari yil davomida 4,8 foizga pasaygan bo‘lsa-da, milliy valyuta kursining mustahkamlanishi sababli dollar ekvivalentida narxlar 1,5 foizga oshgan.
Bu holat bozordagi o‘zgarishlar narx qaysi valyutada hisoblanishiga qarab turlicha ko‘rinishini anglatadi. Aholining uy sotib olish qobiliyati ham ortib bormoqda.
Hisobot davrida nominal ish haqi 19 foizga o‘sgani qayd etildi. Natijada uy-joy xarid qilish qobiliyati indeksi 115 foizdan 126 foizga ko‘tarildi.
Bunga daromadlar oshishi bilan birga ipoteka shartlarining yengillashgani ham ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. Notarial tartibda rasmiylashtirilgan ko‘chmas mulk oldi-sotdi shartnomalari soni 15 foizga ko‘payib, 295 mingdan oshdi.
Umumiy qarz yuki kamaygan bo‘lsa-da, mikroqarzlar bilan bog‘liq xavflar hamon dolzarb bo‘lib turibdi. Aholining kreditlarga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining daromadga nisbati 38 foizdan 37 foizga tushdi.
Bu umumiy qarz yuki biroz yengillashganini ko‘rsatadi. Biroq mikroqarzlar segmentida qarz yuki ortib, kredit sifati yomonlashayotgani doimiy nazoratni talab qiladi.
Kelgusida bank tizimiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan xavflar ham mavjud. Stress-test natijalari shuni ko‘rsatadiki, ijobiy ssenariyda bank tizimi o‘z barqarorligini saqlab qoladi.
Ammo keskin salbiy iqtisodiy sharoitlar yuzaga kelsa, ayrim banklarda kapital ko‘rsatkichlari minimal talablarga yaqinlashishi mumkin. Markaziy bank asosiy xavflar sifatida global moliyaviy sharoitlarning qat’iylashishi, kiberxavfsizlik tahdidlari va iqlim o‘zgarishining iqtisodiy oqibatlarini ko‘rsatmoqda.
Regulyator ushbu xavflarni kamaytirish uchun kapital zaxiralarini kuchaytirish va kreditlash talablarini qat’iylashtirish choralarini ko‘rmoqda.
